دین به عنوان انتقال و جبران

گانتريپ، به علّت تقدّمي که به دين ميدهد، در ميان نظريهپردازان انگليسيِ «روابط موضوعي»، برجسته است؛ امّا ويني کات، پژوهشگري است که توجّه محقّقان مطالعات مذهبي را برانگيخته است. ويني کات، پزشک کودکان و روانتحليلگري است که عميقاً تحت تأثير کلاين است و دليل شهرت او نظرش در باره «شيء انتقالي» است؛ اصطلاحي که وي براي پتو يا خرس عروسکي جعل کرده که کودکان خردسال براي تسکين و آرامش خود، به کار ميبَرَند. وي در اشاراتي مرموز و بحثانگيز اظهار ميدارد که دين، استمرار همين شيء تسکين دهنده است و همان کار را انجام ميدهد؛ ايجاد عرصهاي از تجربه که حالت فريبنده و واسطه دارد و در طول زندگي، واقعيتهاي برون و درون را به هم پيوند ميدهد. دين در اين نقش، با ساير اشکال فرهنگي و فعّاليتهاي خلّاق، سهيم است (ويني کات، ۱۹۵۳ م، به نقل از وولف، ۱۳۸۶ ش).

آدلر، روانپزشک اتريشي، مدّتي از پيروان فرويد بود. او به نقش اهداف و انگيزهها در روانشناسي فردي خود اشاره کرد. يکي از عقايد بسيار مهم آدلر، احساس کهتري است و اين که انسانها همواره سعي دارند که احساس کهتري خود را جبران کنند و در پي برتريجويي هستند. در واقع، فقدان قدرت، اغلب، ريشه در احساس حقارت دارد و راهي که دين به اين تصوير وارد ميشود، از طريق اعتقاداتمان به خداست. البته گرايش انسان به خداوند، کوششي در جهت کمالجويي و برتريطلبي است. است، تغيير کرده و اين، يک ادراک غيرمؤثّر نسبي از خداست؛ چون به قدري عمومي است که براي هدايت يک حسّ قويِ جهتدار و هدفمند، شکست ميخورَد (نلسون، ۱۹۹۰ م).
همچنين آدلر، معتقد است که دين، به دليل تأثير زيادي که بر محيط اجتماعي ما دارد، حائز اهميت بوده و به عنوان يک حرکت اجتماعي قوي، عمل ميکند. دين در مقايسه با علوم، پيشرفتهتر است؛ زيرا مردم را به صورت فعّال بر ميانگيزد. طبق نظر آدلر، زماني دين و علم از ديد مردم، يکسان خواهند بود که علم، همان شور و اشتياق دين را پيدا کند و بهزيستيِ همه اعضاي جامعه را تأمين کند (نيلسن، ۲۰۰۰ م).